Av. Sercan Coşkun Kulak (eski vergi mahkemesi hâkimi) · Son güncelleme: Ekim 2026
Vergi incelemesi sonunda ya da doğrudan vergi dairesince kesilen cezalar için mükellefin önünde dava dışında bir yol daha vardır: uzlaşma. Ancak 2 Ağustos 2024’te yürürlüğe giren 7524 sayılı Kanun, uzlaşmanın kapsamını önemli ölçüde daralttı ve eski bilgilerle hareket eden mükellefler için süre kaçırma riskini artırdı. Bu yazıda uzlaşmanın bugün neleri kapsadığını, nasıl işlediğini ve dava hakkını nasıl etkilediğini anlatıyoruz.
Kısaca
- Vergi aslı artık uzlaşma konusu değildir. Uzlaşma yalnızca vergi ziyaı cezası ile belirli tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları için istenebilir.
- Başvuru süresi: Ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren 30 gün (VUK Ek m.1).
- Tutar sınırı: Usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında 2026 yılı için 40.000 TL’yi aşan cezalar uzlaşmaya konu olabilir.
- Uzlaşılan ceza kesindir: Üzerinde uzlaşılan cezaya karşı dava açılamaz; ayrıca başka bir indirim de uygulanmaz.
- Uzlaşma sağlanamazsa: Dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmışsa, süre tutanağın tebliğinden itibaren 15 güne uzar (VUK Ek m.7).
Uzlaşma Nedir?
Uzlaşma, mükellef ile vergi idaresinin, kesilen cezanın tutarı üzerinde bir komisyon önünde görüşerek anlaşmasıdır. Vergi Usul Kanunu’nun ek 1 ilâ ek 12. maddelerinde düzenlenmiştir. Amaç, uyuşmazlığın yargıya taşınmadan idari aşamada sona erdirilmesidir. Uzlaşma bir hak arama yolu olmakla birlikte bir yargılama değildir: komisyon işlemin hukuka uygunluğunu denetlemez, yalnızca cezanın tutarı konusunda mükellefle anlaşmaya çalışır.
Uzlaşmanın iki türü vardır. Tarhiyat öncesi uzlaşma, vergi incelemesi devam ederken, henüz ceza kesilmeden talep edilir. Tarhiyat sonrası uzlaşma ise ceza ihbarnamesi tebliğ edildikten sonra istenir.
7524 Sayılı Kanunla Ne Değişti?
7524 sayılı Kanun, 2 Ağustos 2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi ve uzlaşmada üç temel değişiklik yaptı:
- Vergi aslı kapsam dışına çıkarıldı. Daha önce ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergi de uzlaşmaya konu edilebiliyordu. Artık uzlaşma yalnızca cezalar için mümkündür.
- Usulsüzlük cezaları için tutar sınırı getirildi. Kanundaki sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır; 2026 yılı için 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında uzlaşma yolu kapalıdır.
- Uzlaşılan cezada ikinci indirim kaldırıldı. Eskiden uzlaşılan vergi ziyaı cezası süresinde ödenirse ayrıca yüzde 25 indirim yapılıyordu. Yeni düzenlemede uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmamaktadır.
Hangi Cezalar Uzlaşma Dışındadır?
Her ceza için uzlaşma istenemez. Kapsam dışında kalan başlıca hâller şunlardır:
- VUK m.359’da sayılan kaçakçılık fiilleriyle (örneğin sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlemek ya da kullanmak) vergi ziyaına sebebiyet verilmesi nedeniyle kesilen cezalar ve bu fiillere iştirak edenlere kesilen cezalar,
- İzaha davet üzerine VUK m.370/b uyarınca indirimli kesilen vergi ziyaı cezaları,
- 2026 yılı için 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları.
Sahte fatura iddiasına dayanan tarhiyatlarda uzlaşma yolunun kapalı olması, bu dosyalarda dava süresinin doğrudan işlediği anlamına gelir. Konuyla ilgili ayrıntı için Sahte Fatura Düzenlemek ve Kullanmak başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.
Tarhiyat Sonrası Uzlaşma Nasıl İşler?
Başvuru
Uzlaşma talebi, ceza ihbarnamesinin tebliğinden itibaren 30 gün içinde yapılır. Talep, mükellefin kendisi veya yetkili vekili tarafından yazılı olarak iletilir. Hangi komisyonun yetkili olduğu, ihbarnamedeki ceza tutarına göre belirlenir; tutar yükseldikçe vergi dairesi komisyonundan defterdarlık veya vergi dairesi başkanlığı komisyonuna, oradan da merkezî komisyonlara doğru yetki değişir.
Görüşme ve tutanak
Komisyon mükellefi belirlediği gün ve saatte görüşmeye davet eder. Görüşme sonunda taraflar anlaşırsa uzlaşma tutanağı düzenlenir. Bu tutanak kesindir ve gereği idarece derhal yerine getirilir. Uzlaşılan ceza, tutanağın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.
Uzlaşma sağlanamazsa
Mükellefin davete uymaması, tutanağı imzalamaması veya komisyonun teklifini kabul etmemesi hâlinde uzlaşma sağlanamamış sayılır. Bu durumda aynı ceza için yeniden uzlaşma istenemez. Mükellef, komisyonun son teklifini dava açma süresinin son gününe kadar kabul ettiğini bildirirse uzlaşma sağlanmış sayılır.
Uzlaşma Dava Hakkını Nasıl Etkiler?
Uzlaşma ile dava birbirini dışlayan yollardır ve aralarındaki ilişki dikkatle kurulmalıdır.
- Uzlaşma sağlanırsa: Üzerinde uzlaşılan cezaya karşı dava açılamaz, hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz.
- Uzlaşma talep edilmişse: Görüşme sonuçlanmadan aynı ceza için dava açılamaz. Önce dava açılıp sonra uzlaşma istenmişse, mahkeme uzlaşma süreci sonuçlanana kadar davayı incelemez.
- Uzlaşma sağlanamazsa: Dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmışsa, süre uzlaşmanın sağlanamadığına ilişkin tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün olarak uzar.
En kritik nokta: vergi aslı için süre işlemeye devam eder
Vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarıldığı için, ceza yönünden yapılan uzlaşma başvurusu vergi aslına ilişkin süreleri etkilemez. Aynı ihbarnamede hem vergi hem ceza bulunuyorsa ve vergi aslının da hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, vergi aslı için ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılması gerekir. Ceza için uzlaşma görüşmesinin beklenmesi, vergi aslına karşı dava açma süresinin kaçırılmasına ve verginin kesinleşmesine yol açabilir. Kesinleşen ve ödenmeyen vergi için idare ödeme emri düzenleyebilir; bu aşamadaki haklar için Vergi Dairesinden Gelen Ödeme Emrine İtiraz yazımızı inceleyebilirsiniz.
Tarhiyat Öncesi Uzlaşma
Vergi incelemesine dayanılarak kesilecek cezalar için, inceleme sürerken de uzlaşma istenebilir. Talep, incelemenin başlamasından son tutanağın düzenlenmesine kadar yapılabilir; inceleme elemanı mükellefi uzlaşmaya davet etmişse, davetin tebliğinden itibaren 15 gün içinde talepte bulunulması gerekir.
Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: tarhiyat öncesi uzlaşma sağlanamazsa, aynı ceza için tarhiyat sonrası uzlaşma talep edilemez (VUK Ek m.11). Dolayısıyla hangi aşamada uzlaşma isteneceği, dosyanın bütününe göre değerlendirilmelidir.
Uzlaşma mı, Cezada İndirim mi, Dava mı?
Ceza ihbarnamesi tebliğ edilen mükellefin üç seçeneği vardır ve her birinin sonucu farklıdır.
- Cezada indirim (VUK m.376): Mükellef, 30 gün içinde başvurup vergiyi ve indirimden sonra kalan cezayı süresinde öderse ceza yarı oranında indirilir. Uzlaşma kapsamına girmeyen düşük tutarlı usulsüzlük cezalarında indirim daha yüksek oranda uygulanır. Oran kanunla sabittir; ancak bu yolu seçen mükellef dava açamaz.
- Uzlaşma: İndirim oranı kanunda belirli değildir, görüşme sonunda ortaya çıkar. Uzlaşılan ceza için dava yolu kapanır ve 376. maddedeki indirimden ayrıca yararlanılamaz.
- Dava: Cezanın veya tarhiyatın hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa vergi mahkemesinde iptal davası açılır. Süresinde açılan dava, dava konusu vergi ve cezanın tahsilini durdurur.
Uzlaşma, cezanın tutarında anlaşma sağlar; işlemin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmaz. Tarhiyatın dayanağı zayıfsa, usul hatası varsa ya da zamanaşımı söz konusuysa dava yolu daha anlamlı olabilir. Bu yolların karşılaştırması için Vergi Cezalarına İtiraz yazımıza da bakılabilir.
Sık Sorulan Sorular
Vergi aslı için uzlaşma talep edebilir miyim?
Hayır. 2 Ağustos 2024’ten itibaren vergi aslı uzlaşma kapsamında değildir. Vergi aslına itirazınız varsa, ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde vergi mahkemesinde dava açmanız gerekir.
Uzlaşma görüşmesinde anlaşamazsam dava açabilir miyim?
Evet. Uzlaşma sağlanamadığında ceza için dava açılabilir. Dava açma süresi bitmiş veya 15 günden az kalmışsa, süre tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün olarak uzar.
Uzlaştığım cezayı ayrıca indirimli ödeyebilir miyim?
Hayır. Uzlaşılan cezalar hakkında başkaca bir indirim uygulanmaz. Uzlaşma ile VUK m.376’daki indirimden yalnızca biri tercih edilebilir.
Sahte fatura kullanımı nedeniyle kesilen üç kat ceza için uzlaşma istenebilir mi?
Hayır. VUK m.359’da sayılan fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi nedeniyle kesilen cezalar uzlaşma kapsamı dışındadır. Bu cezalara karşı başvurulabilecek yol, süresi içinde dava açmaktır.
Sonuç
Uzlaşma, 7524 sayılı Kanun’dan sonra yalnızca cezalara ilişkin bir yol hâline gelmiştir. Vergi aslına karşı tek yol davadır ve bu davanın 30 günlük süresi, ceza için uzlaşma istenmiş olsa da işlemeye devam eder. İhbarname tebliğ edildiğinde vergi ve ceza için ayrı ayrı hangi yola başvurulacağının, sürelerle birlikte baştan planlanması gerekir.
Vergi cezaları, uzlaşma ve vergi mahkemesinde dava süreçlerinde hukuki destek için Bursa Vergi Avukatı sayfamızı inceleyebilir veya 0532 449 16 01 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
