Av. Sercan Coşkun Kulak (eski idare ve vergi mahkemesi hâkimi) · Ekim 2026
Karar: Danıştay Altıncı Dairesi, 24.02.2025 tarihli, E:2023/5705, K:2025/906 sayılı karar (oybirliği).
Kaynak: Danıştay Kararlar Dergisi, Yıl: 2025, Sayı: 19, s. 262-269.
Anahtar kavramlar: Yapı kayıt belgesi · ruhsat ve eklerine aykırı yapı · yıkım kararı · 3194 sayılı İmar Kanunu geçici 16. madde · hukuka uygunluk karinesi
İmar barışından yararlanarak yapı kayıt belgesi alan bir yapı hakkında, belge alınmadan yıllar önce verilmiş yıkım kararı uygulanabilir mi? Yapı sahibi belgeyi belediyeye sunmamışsa ya da belediye yıkım kararını kendiliğinden kaldırmamışsa sonuç değişir mi? Danıştay Altıncı Dairesi bu kararında, yapı kayıt belgesi yetkili idarece iptal edilmediği sürece yıkım kararının uygulanamayacağını ve İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddeleri uyarınca yeni işlem de tesis edilemeyeceğini açıkça ortaya koymuştur.
Kısaca
- Yapı kayıt belgesi, yetkili idare tarafından iptal edilmediği sürece geçerlidir ve hukuka uygunluk karinesinden yararlanır.
- Geçerli bir yapı kayıt belgesi varken o yapı hakkında İmar Kanunu’nun 32. maddesi (yıkım) ve 42. maddesi (para cezası) uyarınca işlem tesis edilemez.
- Belge düzenlenmeden önce alınmış yıkım kararları da icra edilemez.
- İdare, belgenin geçici 16. maddedeki şartları taşımadığını tespit ederse önce belgeyi iptal etmeli, ardından yeniden yapı tatil tutanağı düzenleyerek işlem tesis etmelidir.
Kararın Arka Planı: İmar Barışı ve Yapı Kayıt Belgesi
18 Mayıs 2018’de yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanun’la 3194 sayılı İmar Kanunu’na geçici 16. madde eklenmiştir. Kamuoyunda “imar barışı” olarak bilinen bu düzenleme, 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılar için, başvuru yapılması ve kayıt bedelinin ödenmesi hâlinde yapı kayıt belgesi verilmesine imkân tanımıştır. Başvuru süresi Cumhurbaşkanı kararıyla 15.06.2019 tarihine, bedel ödeme süresi 30.06.2019 tarihine kadar uzatılmıştır.
Maddenin dördüncü fıkrası uygulama bakımından en önemli hükmü içerir: Yapı kayıt belgesi verilen yapılarla ilgili olarak İmar Kanunu uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir. Belge, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir.
Uygulamada ise belediyelerin, belge alınmış yapılar hakkında daha önce verilmiş yıkım kararlarını kendiliğinden kaldırmadığı, belgenin belediyeye sunulmadığı ya da belediyenin belgeyi geçersiz saydığı durumlarda yıkım sürecini devam ettirdiği görülmektedir. İncelediğimiz karar bu tür bir uyuşmazlığa ilişkindir.
Olay
Edirne’nin Enez ilçesindeki bir taşınmazda, belediye görevlilerince 01.07.2014 tarihinde düzenlenen yapı tatil tutanağıyla, ruhsat ve projesine aykırı olarak zemin kat ön terasının kapatıldığı, çatı katı ve çatı terası oluşturulduğu tespit edilmiştir.
Enez Belediye Encümeni, 12.08.2014 tarihli ve 107 sayılı kararıyla aykırılıkların İmar Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca yıktırılmasına ve 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesine karar vermiştir. Belediye Fen İşleri Müdürlüğü de 10.09.2014 tarihli işlemiyle, yapının 30 gün içinde mevzuata uygun hâle getirilmemesi durumunda aykırılıkların belediyece giderileceğini ve masrafın %20 fazlasıyla tahsil edileceğini bildirmiştir.
Yapı sahibi bu işlemlerin iptali için dava açmıştır. Dava devam ederken, uyuşmazlığa konu yapı için 08.05.2019 tarihli yapı kayıt belgesi düzenlenmiştir.
Yargılama Süreci
- İdare mahkemesinin iptal kararı, Danıştay Altıncı Dairesi’nin 01.07.2019 tarihli (E:2019/11500, K:2019/6607) kararıyla bozulmuştur.
- Mahkeme bozmaya uyarak yeniden iptal kararı vermiş; Daire bu kararı 13.04.2022 tarihli (E:2020/1632, K:2022/4703) kararıyla, Fen İşleri Müdürlüğü işlemine ilişkin kısmı yönünden onamış, encümen kararının yıkıma ilişkin kısmı yönünden bozmuştur.
- Edirne İdare Mahkemesi, bozmaya uyarak ara kararıyla belediyeden yapı kayıt belgesinin idareye sunulup sunulmadığını, encümen kararının iptal edilip edilmediğini ve ruhsat başvurusu yapılıp yapılmadığını sormuştur. Belediye; belgenin kendisine sunulmadığını, encümen kararının iptal edilmediğini ve ruhsat başvurusu bulunmadığını bildirmiştir. Mahkeme bunun üzerine, aykırılığın usulüne uygun tutanakla tespit edildiği ve 30 günlük sürede giderilmediği gerekçesiyle 30.03.2023 tarihli (E:2022/2858, K:2023/974) kararıyla davayı reddetmiştir.
- Danıştay Altıncı Dairesi, 24.02.2025 tarihli kararıyla bu ret kararını bozmuştur.
Daire’nin Değerlendirmesi
1. Hukuka uygunluk karinesi
Daire, değerlendirmesine idare hukukunun temel bir ilkesiyle başlamıştır: İdari işlemler, hukuka uygun olduklarına dair bir yargı kararına gerek olmadan hukuka uygun kabul edilir ve ilgililer üzerinde sonuç doğurur. İdarenin yaptığı işlemler, idari yargı kararıyla iptal edilmedikçe ya da idare tarafından geri alınmadıkça hukuk âleminde varlıklarını ve etkilerini sürdürür. Yapı kayıt belgesi de bu karineden yararlanan bir idari işlemdir.
2. Yapı kayıt belgesi ne zaman ve kim tarafından iptal edilebilir?
Daire’ye göre yapı kayıt belgesi, başvuranın beyanına göre düzenlenen ve yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar ilgilisine geçici süreliğine bazı haklar tanıyan bir belgedir. Belgenin iptali şu durumlarda mümkündür:
- Yapının, geçici 16. maddenin dokuzuncu ve on birinci fıkralarında sayılan ve belge verilmesi yasaklanan yapı veya alanlardan olması (üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlardaki yapılar, Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerindeki yapılar, Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesindeki, İstanbul tarihi yarımadasındaki ve Gelibolu tarihi alanındaki belirlenmiş yerler),
- Yapının 31.12.2017 tarihinde veya bu tarihten sonra yapıldığının tespit edilmesi,
- Yapının, özel kanunlarla korunan doğal, tarihi ve arkeolojik sit alanları, kültür varlıkları, ormanlar, meralar ve kıyılar gibi alanlarda bulunması.
Bu hâllerde belge, yetki ve usulde paralellik ilkesi uyarınca belgeyi düzenleyen idare (Bakanlık) veya Bakanlığın yetkilendireceği kurum tarafından iptal edilmelidir. Belgenin geçici 16. maddedeki şartları taşımadığının ilgili idarece tespiti hâlinde de belge yetkili idarece iptal edilir ve sağladığı haklar geri alınır.
3. Belge iptal edilmedikçe yaptırım uygulanamaz
Kararın merkezindeki tespit şudur:
“Yapı kayıt belgesi, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar, yapı kayıt belgesindeki şekliyle olduğu gibi kullanılmasına imkan tanımakta ve 3194 sayılı Kanun kapsamında uygulanabilecek yaptırımlara karşı koruma sağlamaktadır. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddeleri uyarınca işlem tesis edilebilmesi için, öncelikle tespite konu yapı hakkında düzenlenen yapı kayıt belgesinin yetkili idare tarafından iptal edilmesi gerekmektedir.”
4. Somut olay
Daire, dosyada şu hususları tespit etmiştir: Yapı için 08.05.2019 tarihli yapı kayıt belgesi düzenlenmiştir; bu belge onu düzenleyen idare tarafından iptal edilmemiştir; yapının belge verilmesi yasaklanan alanlarda kaldığına, belge verilemeyecek yapılardan olduğuna ya da 31.12.2017 tarihinden sonra yapıldığına dair dosyada hiçbir bilgi ve belge yoktur.
Bu durumda, hâlen varlığını sürdüren yapı kayıt belgesi yetkili idarelerce iptal edilmediği sürece, 32. ve 42. maddeler uyarınca işlem tesis edilmesi ve belge düzenlenmeden önce tesis edilen yıkım kararlarının icra edilmesi mümkün değildir. Belgenin düzenlenmesiyle birlikte yıkım işleminin fiilen gerçekleştirilmesi imkânı ortadan kalkmıştır. Bu nedenle encümen kararının yıkıma ilişkin kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmış ve davayı reddeden mahkeme kararı bozulmuştur.
5. İdarenin elinde kalan yol
Daire, idarenin tamamen çaresiz olmadığını da belirtmiştir. Yapı kayıt belgeleri, yapı sahibinin beyanına göre ve herhangi bir inceleme yapılmadan düzenlenmektedir. İlgili idare, yapının geçici 16. maddedeki şartları taşıyıp taşımadığını inceleyebilir. Şartlara aykırı düzenlendiği tespit edilen belge yetkili idarece iptal edildikten sonra, yeniden yapı tatil tutanağı düzenlenerek 32. ve 42. maddeler uyarınca işlem tesis edilebilir.
Sonuç
Daire, davacının temyiz istemini kabul ederek Edirne İdare Mahkemesi’nin davanın reddine ilişkin kararını oybirliğiyle bozmuş ve dosyayı mahkemesine göndermiştir. Karar, tebliğ tarihini izleyen 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere verilmiştir.
Değerlendirme: Karar Neden Önemli?
Belgenin belediyeye sunulmamış olması sonucu değiştirmiyor
İlk derece mahkemesi davayı reddederken, yapı kayıt belgesinin belediyeye sunulmadığı ve belediyenin encümen kararını iptal etmediği yönündeki cevaba dayanmıştı. Daire ise bu hususlara sonuç bağlamamış; belirleyici olanın, belgenin var olması ve yetkili idarece iptal edilmemiş olması olduğunu kabul etmiştir. Dolayısıyla belediyenin yıkım kararını kendiliğinden kaldırmamış olması, kararın uygulanabilir olduğu anlamına gelmez.
Belediye belgeyi yok sayamaz; önce iptal ettirmelidir
Karar, yıkım yetkisine sahip idare ile belgeyi iptal etmeye yetkili idarenin farklı olabileceğini de ortaya koymaktadır. Belediye, belgenin hukuka aykırı düzenlendiğini düşünüyorsa belgeyi yok sayarak yıkım yapamaz; belgenin yetkili idarece iptal edilmesini sağlamalı ve ardından yeni bir tespitle süreci baştan yürütmelidir. Belge iptal edilmeden tesis edilen yıkım ve para cezası işlemleri bu karar uyarınca hukuka aykırıdır.
Belgenin iptali ayrı bir dava konusudur
Yapı kayıt belgesinin iptali, yapı sahibi bakımından başlı başına dava edilebilir bir işlemdir. Belge iptal edilirse yapı sahibi hem iptal işlemine hem de bunu izleyen yapı tatil tutanağı, yıkım ve para cezası işlemlerine karşı ayrı ayrı dava açma hakkına sahiptir. Her işlem için dava açma süresi kendi tebliğ tarihinden başlar.
Kimler için emsal olabilir?
- Yapı kayıt belgesi almış olmasına rağmen eski tarihli yıkım kararı uygulanmak istenen yapı sahipleri,
- Geçerli bir yapı kayıt belgesi varken hakkında yeni yapı tatil tutanağı, yıkım kararı veya imar para cezası düzenlenen kişiler,
- Belge alındıktan sonra, daha önce kesilmiş ve tahsil edilmemiş imar para cezası tahsil edilmek istenen kişiler.
Belgenin koruması sınırsız değildir: Koruma, yapının belgede beyan edilen hâliyle sınırlıdır ve yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar sürer. Belge alındıktan sonra yapılan yeni aykırılıklar bu korumadan yararlanamaz.
İlgili Yazılar
Yıkım ve imar para cezası sürecinin genel işleyişi için İmar Kanunu 32 ve 42. Madde: Yıkım Kararı ve İmar Para Cezasına İtiraz Rehberi, yıkımın dava sırasında önlenmesi için İdari Yargıda Yürütmenin Durdurulması, idarenin hak doğuran işlemlerini geri almasının sınırları için Danıştay İDDK E:2023/2529 sayılı karar incelememizi okuyabilirsiniz.
Yıkım kararı, imar para cezası ve yapı kayıt belgesinin iptaline karşı açılacak davalarda hukuki destek için Bursa İmar Avukatı sayfamızı inceleyebilir veya 0532 449 16 01 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
