Av. Sercan Coşkun Kulak · Son güncelleme: 16 Ekim 2026
Boşanma, ayrılık ya da ebeveynlerden birinin ölümü gibi durumlarda en çok merak edilen soru, çocuğun velayetinin kimde kalacağıdır. Bu yazıda velayetin nasıl alındığını, hâkimin hangi ölçütlere baktığını, babanın velayeti hangi şartlarda alabileceğini ve uygulamada “velayet belgesi” olarak istenen belgenin nereden alınacağını adım adım anlatıyoruz.
İlgili yazılar: Çekişmeli Boşanma Dilekçesi Nasıl Yazılır? · Boşanma Davası Nasıl Açılır?
Kısaca: Velayet Nasıl Alınır?
- Boşanma davası sürerken: Velayet talebi boşanma dilekçesinde ileri sürülür, aile mahkemesi boşanmayla birlikte karar verir.
- Boşanmadan sonra: Koşullar değişmişse aile mahkemesinde velayetin değiştirilmesi davası açılır (TMK m.183).
- Evlilik dışı doğan çocukta: Velayet kural olarak annededir; baba, çocuğun menfaati gerektiriyorsa velayetin kendisine verilmesini talep edebilir (TMK m.337).
- Her durumda belirleyici ölçüt: Ebeveynlerin istekleri değil, çocuğun üstün yararıdır.
- Velayet belgesi: Bu adla ayrı bir resmî belge yoktur; velayet, e-Devlet’ten alınan vukuatlı nüfus kayıt örneği veya kesinleşme şerhli mahkeme kararıyla gösterilir.
Velayet Belgesi Nereden ve Nasıl Alınır?
Uygulamada “velayet belgesi” olarak istenen, ancak bu adla düzenlenen tek bir resmî belge yoktur. Velayetin kimde olduğu, işlemin türüne göre aşağıdaki belgelerden biriyle gösterilir.
1. e-Devlet’ten nüfus kayıt örneği
Kesinleşen boşanma ve velayet kararları nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kaydına işlenir. e-Devlet’ten veya nüfus müdürlüğünden alınan vukuatlı (olaylı) nüfus kayıt örneğinde, kayda işlenmiş velayet bilgisi açıklama olarak görülebilir. Karar yeni kesinleşmişse nüfusa işlenmesi bir süre alabilir; bu durumda mahkeme kararı kullanılmalıdır.
2. Kesinleşme şerhli mahkeme kararı
Velayeti belirleyen boşanma, velayet veya velayetin değiştirilmesi kararının kesinleştiğini gösteren onaylı örneğidir. Kararı veren aile mahkemesinin kaleminden alınır. Dava dosyası e-Devlet’teki UYAP dava dosyası sorgulama hizmetinden takip edilebilir; ancak kurumlar çoğunlukla mahkemece onaylanmış ve kesinleşme şerhi taşıyan karar örneğini ister.
3. Anne ve baba evliyse
Evlilik devam ettiği sürece velayet anne ve babaya birlikte aittir (TMK m.336). Bu durumda ayrıca bir velayet kararı bulunmaz; anne ve babanın evli olduğunu gösteren nüfus kayıt örneği yeterlidir.
Hangi işlemde hangi belge istenir?
- Okul kaydı ve okul işlemleri: Ebeveynler boşanmışsa okul, velayetin kimde olduğunu görmek için çoğunlukla nüfus kayıt örneği veya mahkeme kararı ister.
- Pasaport ve yurt dışı çıkışı: Velayet tek ebeveyndeyse bunu gösteren mahkeme kararı veya nüfus kaydı istenebilir; velayet ortaksa diğer ebeveynin muvafakati aranır.
- Banka, sağlık ve diğer kurum işlemleri: Kurumlar genellikle nüfus kayıt örneğiyle yetinir; tereddüt hâlinde mahkeme kararını ister.
İstenecek belge kuruma göre değişebileceğinden, işlemi yapacağınız kurumdan önceden teyit etmenizi öneririz.
Velayet Nedir?
Velayet; ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, sağlığı, malvarlığının yönetimi ve onu temsil etme konusundaki hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır (TMK m.335). Evlilik devam ettiği sürece velayeti ana ve baba birlikte kullanır (TMK m.336).
Velayet Davası Nasıl Açılır?
1. Hangi durumlarda dava açılır?
- Boşanma davasında velayet talep edilmesi,
- Boşanmadan sonra velayetin diğer ebeveyne geçirilmesi (velayetin değiştirilmesi),
- Evlilik dışı doğan çocuğun velayetinin babaya verilmesi talebi,
- Velayet sahibi ebeveynin çocuğu ağır biçimde ihmal etmesi hâlinde velayetin kaldırılması talebi (TMK m.348).
2. Görevli ve yetkili mahkeme
Velayet davalarına aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Velayet boşanmayla birlikte isteniyorsa boşanma davasının açıldığı mahkeme yetkilidir (TMK m.168). Boşanmadan sonra açılan velayetin değiştirilmesi davasında ise kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.6).
3. Dava dilekçesinde neler bulunmalı?
- Tarafların ve çocuğun kimlik bilgileri,
- Velayetin neden talep edildiği ve bunun çocuğun yararına olduğunu gösteren somut olaylar,
- Deliller: tanıklar, okul kayıtları, sağlık raporları, yazışmalar, fotoğraflar vb.
4. Yargılama nasıl ilerler?
Mahkeme çoğunlukla bir sosyal çalışma görevlisi ya da psikolog aracılığıyla sosyal inceleme raporu hazırlatır. Bu rapor için ebeveynlerin ve çocuğun yaşam koşulları yerinde incelenir. Tanıklar dinlenir ve idrak çağındaki çocuğun görüşü alınır. Dava süresi dosyanın niteliğine, raporların ne kadar sürede tamamlandığına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir.
Hâkim Velayeti Kime Verir? Dikkate Alınan Ölçütler
Hâkim, ebeveynlerden hangisinin “daha haklı” olduğuna değil, çocuğun üstün yararına bakar. Bu değerlendirmede başlıca şu hususlar önemlidir:
- Çocuğun yaşı ve bakım ihtiyacı,
- Ebeveynlerin çocukla kurduğu bağ ve bugüne kadar bakımını kimin üstlendiği,
- Barınma, eğitim ve sağlık imkânları,
- Ebeveynlerin çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini destekleyip desteklemediği,
- Çocuğun düzenini ve sosyal çevresini koruma ihtiyacı,
- Bağımlılık, şiddet ya da ağır ihmal gibi çocuğun gelişimini tehlikeye sokan durumlar,
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü.
Uygulamada, anne bakımına ihtiyaç duyan küçük yaştaki çocukların velayeti, annenin velayete engel bir durumu yoksa sıklıkla anneye bırakılmaktadır. Ancak bu kesin bir kural değildir; her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.
Çocuğun görüşü kaç yaşında alınır?
Kanunda belirli bir yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan, çocuğun idrak çağında olması, yani görüşünü ifade edebilecek olgunluğa ulaşmasıdır. BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12 ve Avrupa Çocuk Haklarının Kullanılmasına Dair Sözleşme uyarınca, idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi Yargıtay uygulamasında zorunlu görülmektedir. Uygulamada bu, çoğunlukla 8 yaş civarı ve üzerindeki çocuklar için söz konusu olur. Hâkim çocuğun görüşüyle bağlı değildir; ancak aksi yönde karar verirse bunun gerekçesini göstermelidir.
Baba Velayeti Nasıl Alır?
Kanunda velayet bakımından anneye öncelik tanıyan bir hüküm yoktur; anne ve baba eşittir. Babanın velayeti alabilmesi için velayetin kendisinde kalmasının çocuğun üstün yararına daha uygun olduğunu ortaya koyması gerekir. Bu konuda şunlar önem taşır:
- Fiilî bakım: Çocuğun bugüne kadar fiilen babanın yanında kalması, okul, sağlık ve günlük ihtiyaçlarının baba tarafından karşılanması,
- Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuğun babasının yanında kalmak istemesi,
- Annenin durumu: Annenin çocuğu ihmal etmesi, çocuğun gelişimini olumsuz etkileyen bir yaşam düzeni ya da çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini engellemesi,
- Somut delil: İddiaların tanık, okul kayıtları, sağlık raporları ve sosyal inceleme raporuyla desteklenmesi.
Boşanmadan sonra koşullar değişmişse baba, velayetin değiştirilmesi davası açabilir (TMK m.183). Evlilik dışı doğan çocukta ise babanın, velayetin kendisine verilmesi için ayrıca talepte bulunması gerekir (TMK m.337).
Velayetin Değiştirilmesi ve Kaldırılması
Velayet kararı kesin ve değişmez değildir. Boşanmadan sonra durum önemli ölçüde değişmişse hâkim, ebeveynlerden birinin talebi üzerine velayeti diğer ebeveyne verebilir (TMK m.183). Velayet sahibi ebeveynin çocuğu ağır biçimde ihmal etmesi, ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması gibi durumlarda ise velayetin kaldırılması gündeme gelir (TMK m.348).
Ortak Velayet Mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu ortak velayeti açıkça düzenlemez. Ancak Yargıtay, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeleri de dikkate alarak, ebeveynlerin birlikte talep etmesi ve çocuğun üstün yararına uygun olması hâlinde boşanmadan sonra ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir. Uygulamada ortak velayet daha çok anlaşmalı boşanmalarda görülür.
Sık Sorulan Sorular
Velayet ne zaman sona erer?
Çocuğun 18 yaşını doldurmasıyla ya da evlenerek ergin olmasıyla velayet kendiliğinden sona erer.
Velayeti almayan ebeveyn çocuğu görebilir mi?
Evet. Hâkim, velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki (görüşme düzeni) kurar. Çocuğun diğer ebeveynle ilişkisinin engellenmesi, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
Velayeti alan ebeveyn nafaka alabilir mi?
Velayeti almayan ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlüdür. Bu katkı iştirak nafakası olarak hükmedilir.
Anlaşmalı boşanmada velayet nasıl belirlenir?
Taraflar velayet, kişisel ilişki ve nafaka konusunda protokol yapar. Hâkim protokolü çocuğun yararına uygun bulursa onaylar; uygun bulmazsa gerekli değişiklikleri yapabilir.
e-Devlet’ten velayet belgesi alınır mı?
e-Devlet’te “velayet belgesi” adında ayrı bir belge yoktur. Ancak e-Devlet’ten alınan vukuatlı nüfus kayıt örneğinde, nüfusa işlenmiş velayet kararı görülebilir. Kurum mahkeme kararını isterse, kesinleşme şerhli karar örneği kararı veren aile mahkemesinden alınır.
Okul kaydı için velayet belgesi gerekir mi?
Anne ve baba evliyse genellikle gerekmez. Ebeveynler boşanmışsa okul, kaydı yapan ebeveynin velayet hakkına sahip olduğunu nüfus kayıt örneği veya mahkeme kararıyla göstermesini isteyebilir.
Sonuç
Velayet davaları, sonucu doğrudan bir çocuğun hayatını etkileyen ve delillerin doğru ortaya konmasını gerektiren davalardır. Duygusal kararlar yerine, çocuğun üstün yararını somut delillerle ortaya koyan bir dava stratejisi belirlemek sonucu doğrudan etkiler.
Velayet, boşanma ve nafaka konularında hukuki destek için Bursa Aile Hukuku Avukatı ve Bursa Boşanma Avukatı sayfalarımızı inceleyebilir veya 0532 449 16 01 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için bir avukattan hukuki destek almanız önerilir.
